Begijnhof Dendermonde Dendermonde
Het Sint-Alexisbegijnhof in Dendermonde (UNESCO Werelderfgoed) bevindt zich door versnipperd eigendom en torenhoge restauratiekosten in een complexe impasse. Miss Miyagi werd in 2023 door de vzw Begijnhof en de stad aangesteld om een gedragen ontwikkelingsstrategie uit te werken. Door doorgedreven financieel en ruimtelijk onderzoek stelden we een 'strategische budgetrenovatie' voor en onderzoeken we de oprichting van een vernieuwende Erfgoedcoöperatie. Met dat vehikel willen we de historische gemeenschapszin herstellen, een antwoord bieden op de financieringsknoop, en het begijnhof een duurzame, zorgzame toekomst geven.
PERIODE 2023 - ...
OPDRACHTGEVER vzw Begijnhof van Dendermonde en stad Dendermonde
PARTNERS
STATUS lopend
DE ROL VAN MISS MIYAGI
Concept en projectdefinitie - Ontwikkelingsstrategie - Herbestemmingsstudie
UNESCO-erfgoed in een impasse
Het Sint-Alexisbegijnhof, in 1998 door UNESCO geklasseerd als Werelderfgoed, is een prachtige, besloten oase van zo'n 2 hectare in het centrum van Dendermonde. De site telt 61 panden, waarvan er zo'n 40 rond een centraal binnenplein liggen, bereikbaar via één smalle toegangspoort van amper 3 meter breed. Naast de typische begijnhuisjes telt het hof ook 11 grotere gebouwen (zoals conventen en een pastorie) die bijna de helft van de totale oppervlakte beslaan.
De eigendomsstructuur van dit domein is echter historisch sterk versnipperd. Eén vleugel is in privéhanden, terwijl de rest verdeeld is tussen de 'vzw Begijnhof van Dendermonde' (20 woningen in volle eigendom), de stad Dendermonde (16 panden in beheer) en de intercommunale DDS. Mede door deze versnippering, in combinatie met torenhoge kostenramingen voor klassieke restauraties en onzekere erfgoedsubsidies met wachtlijsten tot wel 15 jaar, belandde de site in een kafkaiaanse impasse. Het pijnlijke gevolg is een toenemende leegstand en panden die steeds verder verkrotten.
Een realistische uitweg: strategische budgetrenovatie
Ondanks deze uitdagingen is er een nieuw momentum voelbaar in de stad. Sinds 2023 slaan de vzw en de stad Dendermonde de handen in elkaar om dit dossier vlot te trekken. Miss Miyagi werd aangesteld om deze complexe knoop te ontwarren en een financieel haalbare ontwikkelingsstrategie te formuleren.
In plaats van blind te staren op theorieën, vertrokken we vanuit een doorgedreven, holistische en bouwfysische analyse van élk gebouw. Hieruit bleek dat een peperdure 'totaalrestauratie' voor elk pand onnodig (en financieel onhaalbaar) is. We introduceerden daarom het concept van de strategische budgetrenovatie. Door slimmere en minder zware investeringen te doen in woningen die in relatief goede staat verkeren, komt er budget vrij om de panden in zeer slechte staat wél grondig aan te pakken. Via deze vorm van kruisfinanciering maken we het globale project opnieuw rendabel en haalbaar.
De kracht van de gemeenschap: de erfgoedcoöperatie
Om de eigendomsversnippering structureel op te lossen, brachten we een ambitieus beheer- en eigendomsmodel naar voren: de erfgoedcoöperatie. Geïnspireerd op succesvolle Zwitserse modellen en de historische autonomie van begijnhoven zélf, stelt dit coöperatieve model ons in staat om het begijnhof weer als één collectief geheel te financieren en te ontwikkelen.
Door het beheer te bundelen, ontstaat er bovendien ruimte voor een breed maatschappelijk programma. Naast betaalbaar wonen zou kunnen gekeken worden naar de grotere conventen voor complementaire en publieke invullingen, zoals een culturele functie of een dokterspraktijk / zorgwonen. Zo sluiten we naadloos aan bij het oorspronkelijke DNA van het begijnhof: een zelfvoorzienende, betaalbare en zorgzame gemeenschap midden in de stad.
Steun in de steigers via Fonds Generet
Historisch gezien namen begijnhoven een belangrijke, autonome zorgrol op in de stad. Omdat het vernieuwde Begijnhof van Dendermonde opnieuw een zorgzame, collectieve woonplek voor (onder andere) ouderen wil zijn, dienden we een projectaanvraag in bij het Fonds Generet.
Dit fonds steunt eigenaars van waardevol erfgoed bij het uitvoeren van haalbaarheidsstudies rond nieuwe, aantrekkelijke woonvormen voor de tweede levenshelft. Dit is een absolute droommatch met onze visie. Voor veel eigenaars is het immers niet vanzelfsprekend om historische gebouwen een nieuwe, haalbare bestemming te geven. Met de visie rond geïntegreerde zorg en de erfgoedcoöperatie hopen we dit historische patrimonium succesvol in te zetten voor de maatschappelijke noden van vandaag.
